Praca na Rusztowaniu BHP: Co Warto Wiedzieć o Bezpieczeństwie?

Większość prac budowlanych i konserwatorskich zewnętrznych ścian budynków wymaga zastosowania rusztowań. Zadaniem tych konstrukcji jest nie tylko ułatwienie prac na wysokościach, ale również uczynienie ich bezpiecznymi dla robotników. Sprawdź najważniejsze zasady bezpieczeństwa i higieny pracy dotyczące rusztowań!

Roboty budowlane

Zanim rozpoczniesz prace budowlane, pamiętaj – zapoznanie się z przepisami bezpieczeństwa i higieny pracy to Twój pierwszy krok do sukcesu! Te regulacje to nie tylko formalność, ale Twoja prawdziwa ochrona i gwarancja, że każdy etap inwestycji przebiegnie sprawnie i bezpiecznie. Zwróć szczególną uwagę na zasady dotyczące rusztowań i ruchomych podestów roboczych – to Twoje niezbędne narzędzia podczas prac na wysokości, które przy właściwym użytkowaniu staną się Twoimi najlepszymi sprzymierzeńcami. Przestrzegając tych zasad, nie tylko chronisz siebie i swój zespół przed wypadkami, ale także zapewniasz wszystkim zaangażowanym osobom bezpieczne środowisko pracy, w którym każdy może się skupić na tym, co najważniejsze – realizacji doskonałego projektu budowlanego

Zasady BHP wykonywania robót budowlanych z użyciem konstrukcji rusztowania

Prace wykonywane na rusztowaniach zawsze wiążą się z ryzykiem wypadków. Stąd też kluczowym aspektem staje się zagwarantowanie pracownikom jak najlepszej ochrony, a więc minimalizowanie zagrożeń dla ich zdrowia i życia. W realizacji tego założenia pomaga zbiór zasad BHP i oczywiście dbałość o edukację pracowników w ich zakresie. Według statystyk najwięcej wypadków podczas prac spowodowanych jest właśnie brakiem przestrzegania przepisów BHP i niezastosowaniem podawanych przez nie środków bezpieczeństwa.

Warto zapamiętać: Praca na rusztowaniach wymaga ścisłego przestrzegania przepisów BHP.

Gdzie w prawie znajdują się przepisy odnośnie prac na rusztowaniach?

Przepisy w sprawie bezpieczeństwa wykonywania robót budowlanych z wykorzystaniem konstrukcji rusztowań zawierają:

• Ustawa Prawo Budowlane z dnia 7 lipca 1994 r.;
• Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy;
• Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 6 lutego 2003 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy podczas wykonywania robót budowlanych.

Warto szczegółowo zapoznać się z tymi dokumentami, celem upewnienia się, czy prowadzone przez nas prace budowlane spełniają podane kryteria bezpieczeństwa, w tym wymagania określone w rozporządzeniu ministra infrastruktury.

Zasady bezpieczeństwa i higieny pracy dotyczące konstrukcji rusztowania

Zasady BHP dotyczące pracy na rusztowaniach można podzielić na dwa rodzaje, czyli odnoszące się do konstrukcji oraz odnoszące się do pracowników.

Każdorazowo budowę rusztowania należy prowadzić zgodnie z przepisami BHP oraz dokumentacją producenta. Co do samej budowy rusztowania, powinno ono przede wszystkim posiadać stabilną konstrukcję dostosowaną do ciężaru pracujących na nim osób i niezbędnej ilości materiałów budowlanych. Ponadto podczas montażu rusztowań należy bezwzględnie przestrzegać dokumentacji projektowej producenta (rusztowania systemowe) bądź projektu indywidualnego, a osoby montujące muszą posiadać właściwe przeszkolenie. Wymagania dotyczące liczby i rozmieszczenia kotwień, siły kotwiącej oraz odległości od ściany budynku powinny być określone w dokumentacji producenta oraz dokumentacją producenta danego rusztowania. 

Natomiast użytkowanie rusztowania może być rozpoczęte dopiero po odbiorze technicznym konstrukcji przez kierownika budowy i wpisanie tego faktu w protokole odbioru technicznego w dzienniku budowy.

Elemeny rusztowania 

Budowanie stabilnej konstrukcji rusztowania to fundament sukcesu na placu budowy. To gwarancja, że każda konstrukcja spełni wszystkie wymagania, których potrzebujesz. 

Obowiązkowe elementy konstrukcyjne rusztowania to:

• stopy - stanowią podporę rusztowania;
• ramy - poziome belki tworzące szkielet konstrukcji, na których umieszczane są platformy;
• stężnie - elementy pionowe zapewniające stabilność konstrukcji;
• poręcze - każda poręcz ochronna musi spełniać wymagania bezpieczeństwa i stanowić barierkę ochronną zabezpieczającą osoby znajdujące się na rusztowaniu (w przypadku rusztowań systemowych dopuszcza się poręcze na wysokości 1 m, a w przypadku odsunięcia rusztowania od ściany o więcej niż 20 cm na wysokości 1,10 m); 
• ruchome podesty robocze - platformy, na których przebywają pracownicy w trakcie robót o powierzchni roboczej wystarczającej dla swobodnego prowadzenia prac; na każdym poziomie musi znajdować się co najmniej jeden szczelny pomost, a w pionie z zachowaniem co najmniej jednego szczelnego pomostu;
• burty - deski krawężnikowe montowane tuż przy platformie celem zapobiegania przypadkowemu osunięciu się materiałów z podestów roboczych;
• piony komunikacyjne - pozwalające bezpieczne przemieszczać się pomiędzy kolejnymi poziomami konstrukcji, oddalone od najdalszego stanowiska pracy o maksymalnie 20 metrów,
• uziemienie i piorunochron - chroniące przed porażeniami;
• zabezpieczenie konstrukcji z daszków i siatek ochronnych - jeśli rusztowanie usytuowane jest w pobliżu chodników lub dróg daszki ochronne jako element zabezpieczający przed upadkiem przedmiotów;
• elementy konstrukcyjne dostosowane do rodzaju wykonywanych prac - np. wysięgniki lub uchwyty na linki bezpieczeństwa.

Prawidłowo wykonane rusztowanie powinno zapewniać możliwość wykonywania robót i komunikacji do stanowisk pracy w sposób swobodny i nie wymagający większego wysiłku. Cała konstrukcja musi być zabezpieczona przed przewróceniem za pomocą kotew, jak również zapewniać całkowity odpływ wód opadowych. Ważnym elementem rusztowania jest także tablica informacyjna wskazująca wykonawcę montażu rusztowania oraz maksymalne dopuszczalne obciążenie konstrukcji.

Eksploatacja rusztowania 

W trakcie eksploatacji rusztowania powinno się wykonywać regularne przeglądy konstrukcji, zwłaszcza w przerwach roboczych dłuższych niż 2 tygodnie. Przegląd będzie niezbędny także po każdej burzy charakteryzującej się wiatrem przekraczającym 10 metrów na sekundę lub bardzo intensywnymi opadami. Po zakończeniu pracy obowiązuje zakaz pozostawiania materiałów na rusztowaniu – pozostawianie materiałów po zakończeniu pracy jest zabronione przede wszystkim ze względów bezpieczeństwa.

Demontaż rusztowania po zakończonych pracach również musi być przeprowadzony przez uprawnione do tego osoby.

Zasady bezpieczeństwa i higieny pracy dotyczące pracowników budowlanych

Przepisy BHP dotyczą nie tylko całej konstrukcji, ale także każdego użytkownika rusztowania. Praca na wysokościach wiąże się z możliwością powstania urazów, a nawet śmierci wskutek upadków osób wykonujących roboty. Dlatego też przed rozpoczęciem prac budowlanych na rusztowaniu niezbędne jest przeprowadzenie instruktażu stanowiskowego i szkolenia BHP. Co więcej, każdy pracownik obowiązkowo musi odbyć badania lekarskie stwierdzające brak przeciwwskazań zdrowotnych do takiej pracy, na wysokości powyżej 3 metrów od podłoża.

Ponadto poza środkami ochrony zbiorowej (balustrady, siatki ochronne) każdy pracownik wysokościowy musi zostać wyposażony we właściwe środki ochrony indywidualnej zgodne z obowiązującymi normami. Należą do nich:

• szelki i uprzęże chroniące przed upadkiem;
• kask stanowiący ochronę głowy;
• liny asekuracyjne wraz z zatrzaśnikami (karabińczykami),
• amortyzatory, linki bezpieczeństwa i urządzenia samohamowne.

Środki ochrony mają zabezpieczyć pracowników przed skutkami upadku lub innych zagrożeń związanych z pracą na rusztowaniach.

Pracownicy mający wykonywać prace na rusztowaniach muszą być także poinformowani przez kierownika budowy o stopniu ryzyka i przestrzeżeni przed narażaniem swojego bezpieczeństwa poprzez zbyt gwałtowne ruchy, wychylanie się czy próbę wykonania prac bez właściwego podparcia. Przepisy na ten temat porusza Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 23 czerwca 2023 r. w sprawie informacji dotyczącej bezpieczeństwa i ochrony zdrowia.

W trakcie użytkowania rusztowania należy przestrzegać także ograniczeń dotyczących transportu materiałów a same urządzenia do transportu materiałów muszą być używane zgodnie z ich maksymalnym udźwigiem i parametrami bezpieczeństwa.

Dlaczego warto wynająć profesjonalne rusztowania?

Zasady BHP dotyczące rusztowań są łamane szczególnie w przypadku prac dotyczących domów jednorodzinnych i budynków prywatnych. Niejednokrotnie osoby prowadzące prace budowlano-remontowe decydują się na samodzielną konstrukcję rusztowań z elementów drewnianych, często nie posiadając żadnej wiedzy na ten temat. Skutkuje to stworzeniem poważnego zagrożenia zdrowia i życia.

Samodzielne konstrukcje rusztowania - czy to dobry pomysł?

Tego typu podejście jest niezwykle lekkomyślne. Znacznie lepszym i tym samym bezpieczniejszym wyjściem jest dzierżawa rusztowań. Przede wszystkim firmy prowadzące wynajem mają w swojej ofercie konstrukcje dopasowane do różnych potrzeb, a wszystkie ich elementy są zgodne z obowiązującymi normami i przechodzą regularne kontrole.

Kolejną zaletą dzierżawy jest to, że zarówno montażem, jak i demontażem rusztowań zajmują się osoby doświadczone i posiadające właściwe ku temu uprawnienia. Dzięki temu mamy pewność bezpieczeństwa konstrukcji. Sam koszt najmu nie jest także wysoki i z pewnością nie nadszarpnie budżetu wykonawcy.

Ważne przed rozpoczęciem montażu rusztowania

• W przypadku montażu rusztowania przy budynkach należy uwzględnić ściany budynku, ich stan techniczny oraz odpowiednie zabezpieczenia konstrukcji względem bezpieczeństwa i zgodności z wymaganiami konstrukcyjnymi.
• Podczas oceny konstrukcji rusztowania należy brać pod uwagę jej konstrukcję względem bezpieczeństwa oraz wymaganiami konstrukcyjnymi, zgodnie z dokumentacją producenta.
• Wokół rusztowania należy wyznaczyć strefę niebezpieczną, a prace prowadzić tak, by osoby postronne nie przebywały w strefą niebezpieczną.
• Przy pracy w pobliżu linii energetycznych należy sprawdzić, czy linie znajdują się poza strefą niebezpieczną. Prace przy liniach napowietrznych oraz w sąsiedztwie napowietrznych linii elektroenergetycznych wymagają zachowania szczególnej ostrożności i stosowania się do przepisów.
• W przypadku rusztowaniach systemowych należy przestrzegać wszystkich wytycznych producenta dotyczących montażu, eksploatacji i bezpieczeństwa.

Podsumowanie bezpieczeństwa i higieny pracy podczas wykonywania robót budowlanych

Kluczem do bezpieczeństwa pracy na rusztowaniach jest połączenie stabilnej konstrukcji z kompleksową ochroną pracowników. Konstrukcja musi stać na stabilnym, równym i odwodnionym podłożu, aby zapobiec osiadaniu. Zarówno montaż, jak i demontaż, mogą przeprowadzać wyłącznie osoby posiadające odpowiednie uprawnienia, które przestrzegają instrukcji producenta i dbają o kluczowe parametry, jak np. minimalna odległość odsunięcia rusztowania od ściany. Podczas demontażu absolutnie niedopuszczalne jest zrzucanie elementów rusztowania.

Przed rozpoczęciem prac niezbędny jest odbiór techniczny rusztowania przez kierownika budowy. Pracodawca ma obowiązek dbać o stan techniczny konstrukcji, w tym ruchomych podestów roboczych, i regularnie ją kontrolować. Z kolei każdy pracownik musi przejść szkolenie BHP, posiadać aktualne badania lekarskie oraz być wyposażony w środki ochrony indywidualnej, jak kask i szelki. Podczas pracy na wysokości kluczowe jest unikanie ryzykownych zachowań, takich jak wykonywanie gwałtownych ruchów na ruchomych podestach roboczych, co gwarantuje najwyższy poziom ochrony zdrowia i życia.